Pierwsza pomoc dla dorosłych

Jeśli widzisz osobę, która może być nieprzytomna: sprawdź, czy możesz bezpiecznie podejść, a następnie sprawdź, czy reaguje. Gdy nie reaguje, natychmiast dzwoń pod 112. Oddech oceniaj podczas oczekiwania na połączenie. Dalej postępuj według wskazówek dyspozytora.

Zapamiętaj kolejność: bezpieczeństwo → reakcja → 112 → ocena oddechu.

Wybierz 112. Krótko opisz, co się stało. Podaj możliwie dokładne miejsce lub sposób dotarcia, liczbę osób poszkodowanych i ich stan. Odpowiadaj na pytania operatora. Nie rozłączaj się, dopóki nie potwierdzi przyjęcia zgłoszenia. Jeśli sytuacja zmieni się po rozmowie, zadzwoń ponownie.

U osoby nieprzytomnej oceń oddech podczas oczekiwania na połączenie. Wolny, ciężki oddech, sapanie lub inne nieprawidłowe oddychanie traktuj jako sygnał możliwego zatrzymania krążenia. Jeśli nie masz pewności, opisz to dyspozytorowi; pomoże Ci ocenić sytuację. Gdy osoba nieprzytomna nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO.

RKO to resuscytacja krążeniowo-oddechowa.

Rozpocznij uciśnięcia jak najszybciej. Nasadę dłoni połóż na dolnej połowie mostka, na środku klatki piersiowej; drugą dłoń połóż na pierwszej. Trzymaj ramiona proste, barki nad klatką piersiową. Uciskaj na głębokość co najmniej 5 cm, nie więcej niż 6 cm, w tempie 100–120 uciśnięć na minutę. Po każdym uciśnięciu pozwól klatce piersiowej wrócić do wyjściowego kształtu i ograniczaj przerwy.

Technikę praktyczną ćwicz na szkoleniu OSP, nie na drugiej osobie.

Jeśli nie jesteś przeszkolony w oddechach ratowniczych, prowadź RKO samymi uciśnięciami klatki piersiowej. Jeśli jesteś przeszkolony, stosuj 30 uciśnięć i 2 oddechy. Przy oddechach podawaj tyle powietrza, by klatka piersiowa zaczęła się unosić; unikaj nadmiernej wentylacji. Jeśli potrzebujesz pomocy w prowadzeniu RKO, słuchaj wskazówek dyspozytora.

AED to automatyczny defibrylator zewnętrzny. Może go użyć każdy. Gdy urządzenie jest dostępne, użyj go niezwłocznie: otwórz obudowę, włącz urządzenie, jeśli nie uruchomiło się samo, i postępuj zgodnie z poleceniami głosowymi lub wizualnymi. Przyklej elektrody na odsłoniętą klatkę piersiową zgodnie z instrukcją na urządzeniu lub elektrodach. Jeśli pomagają dwie osoby, jedna może kontynuować RKO podczas naklejania elektrod.

Gdy AED analizuje rytm, nikt nie dotyka poszkodowanego. Jeśli urządzenie zaleci defibrylację, ponownie upewnij się, że nikt go nie dotyka. Niektóre AED wykonują ją automatycznie, inne wymagają naciśnięcia przycisku. Po defibrylacji od razu wróć do uciśnięć. Jeśli defibrylacja nie jest wskazana, także natychmiast wznów RKO. Dalej słuchaj instrukcji AED.

Podejrzewaj zadławienie, gdy dorosła osoba nagle nie może mówić, szczególnie podczas jedzenia. Zapytaj: „Czy się zadławiłeś?” Jeśli jest przytomna i potrafi skutecznie kaszleć, zachęcaj ją do kaszlu. Gdy nie może kaszleć lub kaszel staje się nieskuteczny, przejdź do działań opisanych dalej.

U przytomnej dorosłej osoby, która nie może kaszleć lub kaszle nieskutecznie: wykonaj do 5 uderzeń między łopatkami. Jeśli to nie pomaga, wykonaj do 5 uciśnięć nadbrzusza. Jeśli niedrożność nadal trwa, powtarzaj naprzemiennie te serie do usunięcia ciała obcego albo utraty przytomności. Wezwij pomoc pod 112; jeśli jest świadek, poproś go o połączenie. Nie próbuj na ślepo wyjmować ciała obcego palcem.

Jeśli osoba dławiąca się straci przytomność, rozpocznij RKO i zapewnij wezwanie pomocy pod 112. Nie usuwaj ciała obcego palcem „na ślepo”. Jeśli ciało obce usunięto przy użyciu uciśnięć nadbrzusza lub klatki piersiowej, poszkodowany powinien zostać oceniony przez pracownika ochrony zdrowia.

Autorska sytuacja A: dorosła osoba nie reaguje, słychać pojedyncze sapnięcia. Twoja kolejność: bezpieczne podejście, 112, ocena oddechu podczas oczekiwania na połączenie, RKO przy nieprawidłowym oddechu, AED gdy jest dostępny.

Autorska sytuacja B: dorosła osoba podczas posiłku najpierw kaszle, po chwili nie może już skutecznie kaszleć. Najpierw zachęcaj do skutecznego kaszlu; po zmianie stanu zastosuj sekwencję uderzeń między łopatkami i uciśnięć nadbrzusza oraz wezwij 112.

Przeczytaj każdą sytuację i wskaż moment zmiany decyzji.

Nieprzytomna osoba: bezpieczeństwo → reakcja → 112 → oddech podczas oczekiwania na połączenie → RKO, jeśli nie oddycha prawidłowo → AED, gdy jest dostępny.

Zadławienie: skuteczny kaszel — zachęcaj do kaszlu; nieskuteczny kaszel — do 5 uderzeń między łopatkami, potem do 5 uciśnięć nadbrzusza i naprzemiennie; utrata przytomności — RKO.

Źródła: Wytyczne ERC 2025 — podstawowe zabiegi resuscytacyjne u dorosłych, PRC; Wytyczne ERC 2025 — pierwsza pomoc, PRC; MSWiA: Jak zgłaszać pod 112.